กายวิภาคศาสตร์

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

แผนกกายวิภาคศาสตร์เป็นหนึ่งในสามภาควิชาแรกที่จัดตั้งขึ้น ในคราวเดียวกับการมีพระราชกฤษฎีกาประกาศตั้งคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ขึ้นในสังกัดมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ เมื่อปี พ.ศ. 2490  โดยมีศาสตราจารย์ นายแพทย์บัณเย็น ทวิพัฒน์ เป็นหัวหน้าแผนกคนแรก แผนกกายวิภาคศาสตร์เป็นแผนกแรกที่ทำการจัดการเรียนการสอนก่อนแผนกอื่นๆ ทั้งหมด โดยเปิดสอน 3 วิชา คือ Gross Anatomy, Histology และ Developmental Anatomy ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ ต่อมาในปี พ.ศ. 2491 แผนกกายวิภาคศาสตร์เริ่มเปิดสอนวิชา Topographic Anatomy และ Neuroanatomy สำหรับนิสิตแพทย์ชั้นปี 2 เมื่อถึงปี พ.ศ. 2510 ได้มีพระราชกฤษฎีกาโอนคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ไปสังกัดจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แผนกกายวิภาคศาสตร์จึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น “ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย” ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ได้มีพัฒนาการต่อเนื่องเป็นลำดับจนเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ของนิสิตแพทย์ นิสิตสหเวชศาสตร์ นักศึกษาพยาบาล นิสิตบัณฑิตศึกษา ตลอดจนนักเรียนนักศึกษา และประชาชนทั่วไปจวบจนทุกวันนี้
การบริหาร และวิชาการ

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ประกอบด้วยหน่วยวิชาต่างๆ 5 หน่วยคือ
1.หน่วยมหกายวิภาคศาสตร์และศูนย์ฝึกผ่าตัด
หน่วยมหกายวิภาคศาสตร์และศูนย์ฝึกผ่าตัด รับผิดชอบการเรียนการสอนวิชามหกายวิภาคศาสตร์แก่นิสิตแพทย์ นิสิตคณะสหเวชศาสตร์ นักศึกษาพยาบาลวิทยาลัยพยาบาลสภากาชาดไทยและวิทยาลัยพยาบาลตำรวจ และนิสิตบัณฑิตศึกษา รวมทั้งรับผิดชอบการจัดเตรียมร่างอาจารย์ใหญ่เพื่อใช้ในการเรียนการสอนนิสิตแพทย์ระดับคลินิกและแพทย์ประจำบ้าน และจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการของศูนย์ฝึกผ่าตัดด้วย  คณาจารย์ในหน่วยได้พัฒนาระบบการเรียนการสอนแบบสาธิตประกอบการเรียนภาคปฏิบัติการ และการแสดงสาธิตโครงสร้างสำคัญในการผ่าตัดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางผ่านโทรทัศน์วงจรปิดในห้องปฏิบัติการมหกายวิภาคศาสตร์

2.หน่วยฮิสโตโลยี
หน่วยฮิสโตโลยี รับผิดชอบการสอนวิชาฮิสโตโลยีและเซลล์ชีววิทยาแก่ นิสิตแพทย์ และนิสิตระดับบัณฑิตศึกษา หน่วยฮิสโตโลยีได้พัฒนาวิธีการเรียนการสอนเพื่อรองรับจำนวนนิสิตแพทย์ที่เพิ่มขึ้น โดยใช้ระบบการสอนสาธิตผ่านโทรทัศน์วงจรปิด และการสอนแบบ Interactive ในห้องปฏิบัติการ รวมทั้งได้นำระบบการเรียนสไลด์มาตรฐานโดยใช้ Virtual slide viewing program มาสนับสนุนการเรียนภาคปฏิบัติการ

3.หน่วยเอมบริโอโลยี
หน่วยเอมบริโอโลยี รับผิดชอบการเรียนการสอนวิชาเอมบริโอโลยีแก่ นิสิตแพทย์ และนิสิตบัณฑิตศึกษา ซึ่งในระยะแรกเปิดสอนเป็นวิชา Developmental Anatomy ภายหลังได้มีการปรับปรุงเนื้อหาโดยเน้นการศึกษาพัฒนาการของมนุษย์เป็นหลัก และเปลี่ยนแปลงไปเป็นวิชา Medical Embryology นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาการเรียนการสอนโดยบูรณาการเนื้อหาความรู้พื้นฐานและการประยุกต์ใช้ทางคลินิกเข้าด้วยกัน รวมทั้งผสานความรู้ทางด้านเวชพันธุศาสตร์เข้ากับการศึกษาความพิการแต่กำเนิดของระบบอวัยวะต่างๆ มีการจัดการเรียนการสอนแบบกลุ่มย่อยโดยใช้กรณีศึกษา ทำให้การเรียนการสอนวิชาเอมบริโอโลยีของคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีความโดดเด่น เป็นเอกลักษณ์ และแตกต่างจากสถาบันอื่น

4.หน่วยเวชพันธุศาสตร์
หน่วยเวชพันธุศาสตร์ มีหน้าที่รับผิดชอบในการเรียนการสอนวิชาเวชพันธุศาสตร์พื้นฐานแก่นิสิตแพทย์ และนิสิตบัณฑิตศึกษา การวิจัยทางเวชพันธุศาสตร์ และการให้บริการตรวจวิเคราะห์ความผิดปกติของโครโมโซม รวมทั้งการวินิจฉัยโรคพันธุกรรมแก่ผู้ป่วย

ด้านการเรียนการสอน หน่วยเวชพันธุศาสตร์ได้พัฒนาการเรียนการสอนวิชาเวชพันธุศาสตร์ให้เป็นแบบบูรณาการ มีการจัดการเรียนแบบถกปัญหากลุ่มย่อยโดยใช้กรณีศึกษาประกอบ ทำให้นิสิตสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ทางคลินิกต่อไป

ด้านการวิจัย หน่วยเวชพันธุศาสตร์มีผลงานวิจัยที่มีคุณภาพเป็นที่ยอมรับทั้งในระดับชาติและระดับนานาชาติ โดยเฉพาะการสร้างองค์ความรู้ใหม่ในส่วนที่เกี่ยวกับพันธุศาสตร์ของโรคมะเร็ง ทำให้หน่วยเวชพันธุศาสตร์ได้รับการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยให้จัดตั้ง “หน่วยวิจัยอณูชีววิทยาและพันธุศาสตร์ของการเกิดมะเร็ง (Molecular Biology and Genetics of Cancer Development Research Unit)” ขึ้น ในปัจจุบันหน่วยวิจัยอณูชีววิทยาและพันธุศาสตร์ของการเกิดมะเร็ง ได้รับการรับรองจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยให้เป็น “ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทาง ด้านอณูพันธุศาสตร์มะเร็งและโรคของมนุษย์ (Molecular Genetics of Cancer and Human Diseases)”

ด้านการบริการทางการแพทย์ หน่วยเวชพันธุศาสตร์เปิดให้บริการตรวจวิเคราะห์ความผิดปกติของโครโมโซมจากน้ำคร่ำ เนื้อรก เลือด และไขกระดูก รวมทั้งการวินิจฉัยโรคพันธุกรรมแก่ผู้ป่วย เริ่มเปิดให้บริการตรวจวินิจฉัยโครโมโซมจากเลือดตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 และในปี พ.ศ. 2524 สามารถตรวจวินิจฉัยโครโมโซมจากเซลล์น้ำคร่ำได้สำเร็จเป็นแห่งแรกในประเทศไทย ปัจจุบันมีจำนวนผู้รับบริการตรวจปีละประมาณ 1,600 ราย

5.หน่วยประสาทกายวิภาคศาสตร์
หน่วยประสาทกายวิภาคศาสตร์ รับผิดชอบการเรียนการสอนวิชาประสาทศาสตร์แก่นิสิตแพทย์และนิสิตบัณฑิตศึกษา การวิจัยทางประสาทกายวิภาคศาสตร์ และการให้บริการตรวจวิเคราะห์ความผิดปกติของเส้นประสาทและวินิจฉัยโรค Hirschprung’s disease

ด้านการเรียนการสอน หน่วยประสาทกายวิภาคศาสตร์เป็นผู้ริเริ่มนำการเรียนการสอนแบบบูรณาการมาใช้ในการสอนวิชาประสาทศาสตร์เป็นวิชาแรกในคณะแพทยศาสตร์ โดยมีการถกปัญหากลุ่มย่อย และการอภิปรายกรณีศึกษาในห้องบรรยายในลักษณะการประชุม (Conference) ที่มีอาจารย์ทางปรีคลินิกและคลินิกเข้าร่วมการอภิปราย

ด้านการบริการทางการแพทย์ หน่วยประสาทกายวิภาคศาสตร์ ได้พัฒนาเทคนิคการตรวจวินิจฉัยโรค Hirschprung’s disease โดยการวัดปริมาณ enzyme acetylcholinesterase ได้สำเร็จเป็นแห่งแรกในประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2534 และสามารถวินิจฉัยพยาธิสภาพของเส้นประสาทได้ในปี พ.ศ. 2538 นอกจากนี้หน่วยประสาทกายวิภาคศาสตร์ยังได้รับการสนับสนุนจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยให้จัดตั้งเป็นหน่วยวิจัย Peripheral nerve มีผลงานวิจัยที่มีคุณภาพเป็นที่ยอมรับทั้งในระดับชาติและระดับนานาชาติอย่างต่อเนื่อง

งานบริการ
1. ให้บริการทางการแพทย์ในการตรวจวินิจฉัยและให้คำแนะนำปรึกษาทางด้านเวชพันธุศาสตร์ และประสาทชีววิทยา
2. ให้บริการทางวิชาการแก่สังคมในรูปแบบนิทรรศการพิพิธภัณฑ์ และสื่อวิชาการอื่นๆ ในด้านกายวิภาคศาสตร์
3. ร่วมผลิตนิสิตนักศึกษาสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพให้มีความรู้ทางกายวิภาคศาสตร์
4. ให้บริการแก่แพทย์ในการฝึกฝนการผ่าตัดโดยใช้ศพที่รักษาสภาพ